Stefanie reist zelfstandig met GoOV

“Je kunt zoveel meer dan je denkt”

op pad met goov

“De bus heeft een behoorlijke vertraging”, zegt Stefanie Knaven (19 jaar) terwijl ze op haar mobiele telefoon naar het klokje van de GoOV-app wijst, dat de wachttijd aangeeft. Ze drukt op een knop in de app en zegt: “Ik kijk wel of een andere reis nu misschien sneller is.” Dat blijkt zo te zijn. We lopen naar een andere bushalte in het centrum van Arnhem en volgen de route die Stefanie van de app GoOV op haar telefoon te zien krijgt.

Een bus komt aangereden. Is dat de bus die we moeten hebben? “Nee”, zegt Stefanie, die gelijk op haar mobieltje kijkt. “Dat is lijn 2, maar we moeten lijn 5 hebben. Die komt over twee minuten.” Eenmaal in de bus op weg naar haar huis in Arnhem-Zuid volgt ze via de app op haar telefoon precies waar we zijn.

De app geeft ook aan wanneer we eruit moeten en de looproute van de halte naar haar huis staat nauwkeurig aangegeven. “Maar”, zegt Stefanie, die een vorm van autistisme heeft, “sommige routes zijn al zo bekend, dat ik de app daar niet meer voor gebruik.”

Moeder Stefanie
Moeder van Stefanie
“Het is natuurlijk erg fijn dat er speciaal vervoer is. Maar er ging wel eens wat mis.”

G0OV app

Wat is GoOV?

GoOV BV is een onderneming met een maatschappelijke doelstelling. De app van GoOV http://www.go-ov.nl biedt mensen met een beperking de mogelijkheid om veilig en zelfstandig te reizen. De app begeleidt de gebruiker van het vertrek- naar het eindpunt. Looproutes naar bus- of treinstations worden getoond, perrons en tijdstippen staan in beeld en er klinken geluiden als het bijna tijd is om uit te stappen.

Zelfstandig reizen

“Stefanie was de eerste die met de app op stap ging”, vertelt Lars Nieuwenhoff, de ontwikkelaar van GoOV. “Ze heeft enorm geholpen om de app te verbeteren en de kinderziektes te overwinnen.” Vijf jaar geleden startte het GoOV-project bij SIZA, een organisatie voor gehandicaptenzorg in Arnhem. “Ik werkte daar als directeur innovatie”, vertelt Nieuwenhoff. “Een van de onderwerpen waar we mee bezig waren, was ‘zelfstandig reizen voor mensen met een beperking’. Daar is uiteindelijk GoOV uit voortgekomen.”

Zonder data geen app

In zijn huidige vorm maakt de app gebruik van verschillende bronnen van open data. Daarbij gaat het onder meer om de ov-data die via de overheid beschikbaar worden gesteld. Denk bijvoorbeeld aan gegevens over aankomsttijden- en locaties en informatie over vertragingen. Zonder die data geen GoOV-app.

GoOV-gebruikers

De reizigers die GoOV gebruiken, zijn mensen met een verstandelijke beperking, mensen met hersenletsel, mensen met een psychiatrische aandoening of senioren. Gemeenten bieden verschillende categorieën reizigers een (aangepaste) vervoersmogelijkheid aan, zoals leerlingenvervoer, WLZ-vervoer, WMO-vervoer. In een aantal gemeenten, die een contract hebben met GoOV, is ook het reizen met GoOV onderdeel van dat pakket. De gemeente betaalt dan het gebruik van de diensten van GoOV. Daarnaast biedt een groot aantal organisaties – zoals zorginstellingen – hun cliënten de mogelijkheid om van de GoOV gebruik te maken.

Lars Nieuwenhoff
Lars Nieuwenhoff Initiatiefnemer GoOV
“Mensen in staat stellen zelfstandiger deel te nemen aan de maatschappij; dat is onze ambitie.”

Bekijk het filmpje met uitleg over het initiatief GoOV en de app.

video
stefanie aan het woord

Veel minder afhankelijk

Thuis, aan tafel met haar moeder, schetst Stefanie het grote voordeel van het reizen met GoOV: “Vroeger reisde ik met speciaal vervoer. Elke schooldag werd ik door een busje opgepikt en naar school gebracht. Altijd op hetzelfde tijdstip. En ’s middags – ook op vaste tijden – weer terug naar huis. Ik zat in een soort hokje: ik kwam maar op twee plekken. Als ik een keer met iemand wilde afspreken, moest ik altijd vragen of papa of mama me kon brengen. Nu kan ik zelf gewoon zeggen: ik ga er naartoe. Dat is veel fijner. Ik ben veel minder afhankelijk van andere mensen. Soms ga ik nu na schooltijd nog even de stad in.”

“Bovendien”, zegt haar moeder, “ging er met het speciaal vervoer ook weleens wat mis. Soms moest Stefanie 25 minuten naar een bushalte lopen. Of ze werd afgezet op een plek die ze niet goed kende. En als het busje iets te laat was, was Stefanie alweer naar huis gelopen. Dat was ook een reden om GoOV te gaan proberen.”

Bekijk de video waarin Stefanie vertelt waarom zij reist met GoOV

video
informatiebehoefte gebruikers

Doelgroepenvervoer

Amsterdam wil doelgroepenvervoer vernieuwen

Kitty Sachs werkt voor het programma doelgroepenvervoer van de gemeente Amsterdam. “Wij kregen signalen van mantelzorgers dat het doelgroepenvervoer niet optimaal aansloot op de behoefte van de gebruikers. Daarom bekijken we – onder meer via een aantal experimenten – hoe we dat anders en beter kunnen organiseren. Hoe kunnen we mensen zelfstandiger laten deelnemen aan het maatschappelijk leven? In een van de experimenten werken we samen met GoOV. Centraal staat de vraag of dergelijke oplossingen ook werken in een stedelijke omgeving als die van Amsterdam.”

KITTY SACHS
Gemeente Amsterdam
“Hoe kunnen we mensen zelfstandiger laten deelnemen aan de samenleving? En: wat is hun informatiebehoefte?”

Hiaten in beschikbaarheid data

Om goed aan te kunnen sluiten op de mobiliteitsbehoefte van mensen is het cruciaal de vraag te stellen wat de verschillende klantgroepen nu echt nodig hebben aan informatie. Sachs: “En: verzamelen we de data eigenlijk wel die voor die informatie nodig is? Hoe kom je bijvoorbeeld bij de ondergrondse ingang van de metro? En doet de lift het wel op het station? Een van de grootste hiaten op het gebied van open data voor de mobiliteitsketen is dat we niet weten waar geschikte looproutes zijn. We weten alles van bussen en treinen, maar hoe je op een slimme manier de halte kunt bereiken, is onbekend.”

Samenwerken

Om de mobiliteitsketen te sluiten is samenwerking cruciaal, stelt Sachs. “Dat gebeurt ook: overheden en vervoersmaatschappijen werken samen in de OV-keten om open data beschikbaar te stellen over onder meer haltes en voertuigen aan de partijen die bijvoorbeeld reisplanners maken. Van alle partijen is een actieve rol gewenst. Ook van marktpartijen. Zij moeten aangeven aan welke data zij voor het maken van hun apps behoefte hebben. Die zou je dan vervolgens op kunnen nemen in open standaarden. Marktpartijen zijn met die open data veel beter in staat om aan de slag te gaan met het ontwikkelen van toepassingen waarmee mensen met een beperking geholpen zijn. Meedoen in de samenleving valt of staat met de mogelijkheid om je te kunnen verplaatsen.”

“We weten alles van bussen en treinen, maar hoe je op een slimme manier naar een halte loopt, is onbekend.”

besparingen

Mensen in staat stellen zelfstandig(er) deel te nemen aan de maatschappij. Dat is het hoofddoel waar GoOV zich voor inzet. Daarnaast maakt een app als GoOV ook enorme besparingen mogelijk op speciaal en aangepast vervoer. In heel Nederland maken daarvan nu ongeveer een miljoen mensen gebruik. Dat kost een slordige miljard euro per jaar, heeft Nieuwenhoff becijferd. Met de app zouden op dit moment zo’n 200.000 mensen zelfstandig kunnen reizen, is zijn inschatting. Als de app perfect is uitontwikkeld, zou dat kunnen groeien naar 350.000 personen. De inzet van een app als GoOV levert een gemeente een besparing op van 30 tot 50% op het vervoersbudget per reiziger per jaar.

Overigens geeft Nieuwenhoff direct aan dat een grote groep mensen met een beperking – blinden en slechtzienden bijvoorbeeld – op dit moment nog niet ondersteund kan worden. “Om dat te bereiken is het nodig om bijvoorbeeld ook in een ondergronds metrostation heel exact je positie te kunnen bepalen. Dat lukt nu niet, want ondergronds is er gewoon geen GPS-ontvangst. Dan moet je dus andere trucs gaan toepassen. Maar als de overheid besluit om ondergronds wel die positiebepaling mogelijk te maken, dan gaat dat meteen 100.000 mensen enorm helpen om wel zelfstandig te kunnen reizen.”

stefanie aan het woord

Portaal

De GoOV-app staat niet op zichzelf, vertellen Stefanie en haar moeder. Het idee is dat een begeleider – een ouder of verzorger – het beheer heeft over het account van de reiziger. De begeleider kan in het webportaal ‘Mijn GoOV’ via de computer alle persoonlijke instellingen invoeren die voor de app-gebruiker relevant zijn. Je kunt daar adressen en reizen invoeren, maar ook aangeven of iemand langzaam loopt of juist snel. En of iemand bijvoorbeeld wel of niet met de metro wil reizen. Via het portaal kun je de app dus zelf helemaal inrichten. “Je gaat natuurlijk niet meteen alleen op pad”, zegt Stefanie. “Je krijgt eerst een uitgebreide training van iemand van GoOV die je leert met de app te werken. En ouders en begeleiders leren met het portaal omgaan. Daarna maak je een aantal proefreizen. Uiteindelijk ga je alleen reizen.” Haar moeder vult lachend aan: “Ik vond dat best spannend en wilde eigenlijk nog wel wat vaker mee. Maar toen zei Stefanie: ‘Als je echt nog met me mee wilt reizen, dan moet je maar achterin de bus gaan zitten.'"

Hulplijn

Ook het aanmaken van een hulplijn is onderdeel van het inrichten van de app. Stefanie: “Er zit een hulpknop op. Al ik die aanklik, belt de app iemand aan wie ik m’n probleem kan vertellen. Bijvoorbeeld als ik niet meer weet hoe ik moet reizen. Of wanneer de bus er nog steeds niet is en ik niet weet wat ik moet doen. Je kunt een begeleider als hulplijn instellen, maar ik heb gekozen voor het callcenter van GoOV.” “Zij kunnen ook precies zien waar Stefanie is, en haar dus ook heel goed verder helpen”, zegt haar moeder. “In het begin, toen ze haar eerste reizen helemaal zelfstandig maakte, heb ik haar zelf ook weleens ‘gevolgd’. Dat kan vanachter de computer. Je bent als ouder toch bezorgd. Zeker in het begin. Nu doen we dat niet meer.”

open data

Open data is cruciaal

OV-data beschikbaar via CROW-NDOV

De beschikbaarheid van open data is cruciaal voor het goed functioneren van de GoOV-app. Een van de data-‘leveranciers’ is het CROW-NDOV, het nationale datawarehouse voor het openbaar vervoer.

In het NDOV werken vijftien overheden samen die het openbaar vervoer aansturen: twaalf provincies, twee metropoolregio’s en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Vervoerders verplicht tot leveren data

Frans Bekhuis van het CROW: “De OV-autoriteiten hebben een aantal jaar geleden al het belang van data onderkend. Niet in de laatste plaats om hun rol als opdrachtgever van de vervoerbedrijven goed in te kunnen vullen. ‘We moeten wel weten waar we het over hebben’, was de gedachte. Toen is gezegd: als we de vervoerbedrijven een concessie verlenen, dan zijn ze verplicht ons data te leveren. De kwaliteit van die data moet bovendien goed zijn en voldoen aan standaarden die voor heel het land hetzelfde zijn en niet van provincie tot provincie verschillen.”

Data beschikbaar voor derden

De data die de vervoersbedrijven bij het NDOV aanleveren, worden opgeslagen in een centrale database en ook beschikbaar gesteld aan derden. “Onder meer 9292 en GoOV nemen data van ons af, net als bijvoorbeeld Google Maps. Dat hele proces gaat overigens gigantisch snel. Allemaal real time. Wanneer wij gegevens binnenkrijgen over een vertraagde bus, dan kunnen die data binnen een fractie van een seconde al zijn verwerkt tot informatie voor de reiziger.”

Mobiliteitssysteem beter afstemmen op reiziger

Overigens is er naar de mening van Bekhuis nog veel meer mogelijk: “Ik ben ervan overtuigd dat we het mobiliteitssysteem op basis van open data veel efficiënter kunnen inrichten. En beter kunnen afstemmen op de behoefte van de reiziger. Maar om dat voor elkaar te krijgen – en bijvoorbeeld doelgroepenvervoer en OV te integreren – hebben we wel veel meer en ook andere data nodig, dan alleen de data ten behoeve van reisinformatie.”

Klik hier voor een animatie over het hoe, wat en waarom van het CROW-NDOV.

Frans Bekhuis
Frans Bekhuis
CROW
“We kunnen het mobiliteitssysteem op basis van open data nog veel efficiënter inrichten.”
stefanie aan het woord

Vrijheid om dingen te ondernemen

“Door de app is er een wereld voor me opengegaan”, zegt Stefanie. “Ik ben afgelopen zomer een dagje vanuit Arnhem naar Amsterdam geweest. Met mijn zus ben ik naar Walibi geweest en ik heb mijn nichtje van vijf jaar mee op stap genomen. Dat had ik met speciaal vervoer allemaal nooit kunnen doen. Dan had ik veel minder

ondernomen. Misschien had ik ook geen stage kunnen lopen of op de school kunnen zitten waar ik nu naartoe ga. Ik heb een heel wisselend rooster en zo’n busje rijdt altijd op vaste tijden. De vrijheid die ik door de app heb, maakt een heleboel dingen mogelijk die anders niet hadden gekund.”